در میان واژه‌ها و الفاظی که هر روز طبق عادت آنها را استعمال می‌کنیم، واژگانی وجود دارند که همه احساس می‌کنیم بار معنا و مفهوم آن را می‌دانیم و بعضاً هم خودمان را مقید به همان الفاظ می‌کنیم. دقیقاً نظیر اشعاری که به سهل ممتنع معروفند که خواننده هنگام مطالعه چنین احساس می‌کند که گفتن این شعر شاید چندان کار مشکلی نباشد و من هم بتوانم بگویم ولی وقتی قصد آن کار را می‌کند، ناگزیر از ناتوانی در گفتن آن نوع شعر است. یکی از این واژه‌ها هم که تا حدودی همین عدم فهم مناسب از معنا و مفهوم آن تا حدود زیادی باعث به بیراهه رفتن شد، واژۀ مقدس بسیج و بسیجی است. در این مجال قصد دارم تا حدودی به بررسی این دو واژه و وظایف آن بپردازم البته در حد توان و در خور زمان و مکان.

شاید برای درک بهتر لازم آید جستاری در بیانات امام خمینی رضوان‌الله تعالی علیه، داشته باشیم که چه شد و چرا آن ابر مرد تاریخ و فرزانۀ دهر، که خود پایه‌گذار تئوری‌های فراقرنی منحصر به فردی نظیر ولایت فقیه، جمهوریت اسلامی و...... بوده است، به راه‌اندازی بسیج مستضعفان و بیان ارتش بیست میلیونی پرداخت، یا اینکه مبنای فکری ایشان و یا بزرگ پرچمدار این عرصه در زمان حاضر، حضرت آیه‌الله العظمی خامنه‌ای در این‌باره چه تعاریفی را دارا هستند.

امام خمینی رضوان الله تعالی علیه در چندی از عبارات خود در این زمینه می‌فرمایند1:

1.       بسیج لشکر مخلص خداست.

2.       بیسج میقات پابرهنگان و معراج اندیشۀ پاک اسلامی است که تربیت یافتگان آن، نام و نشان در گمنامی و بی‌نشانی گرفته‌اند.

3.      بسیج شجرۀ طیبه و درخت تناور و پر ثمری است که شکوفه‌های آن بوی بهار وصل و طراوت یقین (و) حدیث عشق می‌دهد.

4.      حقیقتاً اگر بخواهیم مصداق کاملی از ایثار و خلوص و فداکاری و عشق به ذات مقدس حق و اسلام را ارائه دهیم، چه کسی سزاوارتر ازبسیج و بسیجیان خواهند بود؟

5.      من امیدوارم که این بسیج عمومی اسلامی، الگو برای تمام مستضعفین جهان و ملتهای مسلمان عالم باشد، و قرن پانزدهم قرن شکست بتهای بزرگ، و جایگزینی اسلام و توحید به جای شرک و زندقه، و عدل و داد به جای ستمگری و بیدادگری، و قرن انسانهای متعهد به جای آدمخواران بی‌فرهنگ باشد.

مقام معظم رهبری در طی یکی از سخنرانی‌های خود فرمودند:

1.       بسیجی یعنی علی علیه‌السلام که تمام وجودش وقف اسلام بود.

در این باره جملات زیادی از ایشان مطرح است که در این مقال مجال پرداختن به تمامی آنها نمی‌باشد لذا به همین مقدار بسنده می‌کنیم.

با نگاهی سطحی به این جملات و سایر بیانات ایشان مواردی را در تعریف بسیج یافت می‌شود که به دو مورد از آنها اشاره می‌پردازیم به امید آنکه عامل به آن شویم:

أ‌.         اصلی‌ترین عاملی که در تعاریف هر دو بزرگوار آمده است اخلاص است، امام فرمودند "لشکر مخلص خدا" این مهم زمانی اتفاق می‌افتد که افراد این مجموعه یعنی بسیجیان خود مخلص باشند کما اینکه در جملۀ بعدی امام به این مسئله اشاره هم می‌دهند "تربیت یافتگان آن، نام و نشان در گمنامی و بی‌نشانی گرفته‌اند." از سوی دیگر مقام معظم رهبری فرمودند که "تمام وجودش وقف اسلام باشد" کسی می‌تواند چنین باشد که واقعاً اخلاص در تمام وجود او رسوخ کرده باشد و چه زیبا ایشان حضرت امیر علیه‌السلام را شاهد آورده‌اند چرا که:

از علی آموز اخلاص عمل  

ب‌.     نکتۀ دیگر عشق ایشان به اسلام است و این مهم زمانی در انسان پدیدار می‌شود که آدمی خود را ملزم به اسلام و دستورات آن بداند چون فقط در این صورت مقید و ملزم دانستن است که حاضر است خود را وقف کند و یا اینکه در مسیر آن به ایثار و از جان گذشتگی بپردازد.

حال اگر بخواهیم با استفاده از این دو نکته به بحث خود باز‌گردیم و تعریفی از دو واژۀ بسیج و بسیجی ارائه دهیم باید بگوییم:

1.       "بسیجی شخص مخلصی است که برای اسلام حاضر است هرگونه جانفشانی از خود نشان دهد." (در هر میدان و عرصه‌ای اعم از علم، عمل،سیاست، اقتصاد، نظام و ... و همچنین در این موضوع، ضرب المثل همیشگی هر که بامش بیش برفش بیشتر نیز صادق است یعنی هر که اخلاصش بیشتر باشد، بسیجی‌تر است).

2.       "بسیج بستری است که اینگونه افراد را تربیت می‌کند".

شاید الآن جای آن باشد که مقداری در خود اندیشه کنیم و ببینیم چه مقدار به این مسئله نزدیک هستیم.